غەزال مەولای؛ قوربانییەک لە نێوان نیشانەی درۆنەکان و شکستی ئەخلاقی پزیشکییدا.

 کۆچی دوایی "غەزال مەولای" تەنها چیرۆکی برینداربوونێکی جەنگ و گیانلەدەستدانێکی ئاسایی نییە، بەڵکو پەردە لەسەر قەیرانێکی قووڵی ئەخلاقی و کارگێڕی لادەدات کە جەستەی کەرتی تەندروستی ئێمەی داڕزاندووە. کاتێک مرۆڤێک بە برینداری دەگاتە نەخۆشخانە، چاوەڕوانی دەستی میهرەبانی و زانستی پزیشک دەکات، نەک ئەوەی ببێتە تۆپێکی نێوان نەخۆشخانەکان و لەناو ئەمبوڵانسێکی بێ سەرەتاترین پێداویستیدا گیان بسپێرێت.
پزیشکی: لە ئەرکێکی مرۆییەوە بۆ بێباکییەکی کوشندە
بە گوێرەی بنەماکانی ئەخلاقی پزیشکی، دەبێت "تەندروستی نەخۆش ئامانجی سەرەکی بێت". پزیشک سوێندی خواردووە کە ژیانی مرۆڤ بپارێزێت و لە کاتی فریاکەوتندا بە باشترین توانای خۆی یارمەتی بدات. ئەوەی لە کەیسی غەزالدا ڕوویدا، پێچەوانەی تەواوی ئەو تێکستە ئەخلاقییانەیە. کاتێک نەخۆشخانەیەک بریندارێک وەردەگرێت، ئەرکی ئەخلاقی و یاساییەتی کە تا جێگیرکردنی دۆخی تەندروستی دەستبەرداری نەبێت. ڕەوانەکردنی بریندارێکی "سەرەمەرگ" بەبێ بوونی ئامێری پێویست لە ناو ئەمبوڵانسدا، تەنها کەمتەرخەمی نییە، بەڵکو جۆرێکە لە "کوشتنی ناڕاستەوخۆ".
بەرپرسیارێتی کێیە؟ شیکردنەوەی زنجیرەی کەمتەرخەمییەکان:
١. نەخۆشخانەی شۆڕش (وەک وێستگەی یەکەم):
ئەم نەخۆشخانەیە بەرپرسیاری یەکەمە. ئەگەر توانای چارەسەری نەبووە، دەبێت وەڵامی ئەوە بداتەوە: بۆچی بریندارێکی سەختی بە ئەمبوڵانسێکی بێ پێداویستی ناردووە؟ ناردنی نەخۆش لە دۆخێکی تەمومژاویدا بۆ نەخۆشخانەیەکی تر بەبێ هەماهەنگی پێشوەختە، پێشێلکردنی ڕێکارە پزیشکییەکانە.
٢. نەخۆشخانە حکومی و ئەهلییەکان:
پزیشک نابێت "بە هۆی هیچ جیاکارییەکەوە" ڕێگری لە وەرگرتنی نەخۆش بکات. وەرنەگرتنی بریندارێکی جەنگ بە پاساوی کارگێڕی یان نەبوونی جێگە لە کاتی فریاکەوتندا، تاوانێکی گەورەیە دژ بە مرۆڤایەتی. نەخۆشخانە ئەهلییەکان کە زۆرجار قازانج دەخەنە پێش ژیان، لەم کەیسەدا ڕووبەڕووی شەرمەزارییەکی گەورەی ئەخلاقی دەبنەوە.
٣. حکومەت و سیستەمی تەندروستی:
بوونی "ئەمبوڵانسی بێ پێداویستی" گەورەترین شەرمەزارییە بۆ وەزارەتی تەندروستی. چۆن دەکرێت لە هەرێمێکدا کە دەیان ساڵە لە ناو شەڕدایە، سیستەمی گواستنەوەی بریندار هێندە سەرەتایی و بێباک بێت؟ حکومەت بەرپرسە لە دابینکردنی چاودێری یەکسان بۆ هەمووان، نەک جێهێشتنی بریندار لە دەستی قەدەری نەخۆشخانە بێباکەکان.
٤. کۆمەڵگە و بێدەنگی:
کاتێک کەیسێکی ئاوا بە بێدەنگی تێدەپەڕێت و لێپرسینەوە لە هیچ بەرپرسێکی تەندروستی ناکرێت، کۆمەڵگەش دەبێتە بەشێک لەو بێباکییە. پاراستنی مافی نەخۆش پێویستی بە فشاری جەماوەری و سەندیکایی هەیە.
ئەنجام: پزیشکی وەک سوێند، نەک وەک بازرگانی
وەک لە تێکستە ئەخلاقییەکاندا هاتووە، پزیشک دەبێت "بە هاوسۆزی و ڕێزەوە" مامەڵە بکات. غەزال مەولای تەنها پێویستی بە نەشتەرگەری نەبوو، پێویستی بەو "دڵنەوایی و هاوسۆزییە" بوو کە لە سیستەمە سارد و سڕەکەی ئێمەدا ون بووە.
ئەم ڕووداوە زەنگێکی مەترسیدارە؛ ئەگەر پزیشک و نەخۆشخانەکان نەگەڕێنەوە بۆ بنەما ئەخلاقییەکانی پیشەکەیان، ئەوا متمانەی نێوان هاووڵاتی و ناوەندە تەندروستییەکان بە تەواوی دەمرێت. پێویستە لێژنەیەکی بێلایەن لێکۆڵینەوە لەو "مامەڵە نابەرپرسانەیە" بکات و هەموو ئەو لایەنانەی دەستیان هەبووە لە وەرنەگرتنی یان خراپ گواستنەوەی غەزال، ڕووبەڕووی دادگا بکرێنەوە.
ژیانی مرۆڤ بەهایەکی هەیە کە نابێت لە پشت دەرگای داخراوی نەخۆشخانەکان و لەناو ئەمبوڵانسە چۆڵەکاندا وون ببێت. غەزال بە برینی درۆنەکان نەمرد، بە ساردیی دڵی ئەو سیستەمە مرد کە نەیتوانی وەک "مرۆڤ" مامەڵەی لەگەڵ بکات.

سارا عه‌زیزی