پشكۆى كلتور و جه‌سته‌ى ئاورێشمينى ژن



پشكۆى كلتور و جه‌سته‌ى ئاورێشمينى ژن
“خوێندنه‌وه‌يه‌كى خێراى چيرۆكى هه‌وشاره‌ ئازايه‌كه‌ى چيرۆكنووس كازيوه‌ ساڵح "
خه‌ڵه‌ف غه‌فور
(1)
ئه‌گه‌رچى خوێندنه‌وه‌ ء راڤه‌كردنى به‌رهه‌مێكى ئه‌ده‌بى كارێكى ئاڵۆزه‌ ء سانا نييه‌ ء بۆ خۆى قسه‌كردنه‌ له‌سه‌ر چه‌ند ناديارێك وه‌لێ‌ خۆدزينه‌وه‌يش لێي به‌برِواى من كارێكى دروست نييه‌، چونكه‌ ناكرێت خوێنه‌ر دواى خوێندنه‌وه‌ى هه‌ر به‌رهه‌مێك هه‌ڵوه‌سته‌ له‌ئاست گه‌لێك ديمه‌نيدا نه‌كات، ياخود نه‌بێته‌ خاوه‌نى ته‌فسيرء ته‌ئويل بۆى هه‌روه‌ك به‌ختيار عه‌لى له‌( خوێنه‌رى كوشنده‌) دا ئاماژه‌ى بۆ پرسێكى له‌و جۆره‌ كردووه‌.
بێگومان چيرۆكى ( كآ كوشتنه‌ى ئاشكرا كرد)ى چيرۆكنووس كازيوه‌ ساڵح كه‌ له‌دوو توێى كۆمه‌ڵه‌ چيرۆكى ( نامه‌كان به‌ر له‌مردن ناخوێندرێنه‌وه‌)دا بلآويكردووه‌ته‌وه‌ يه‌ك له‌وچيرۆكانه‌يه‌ كه‌ناكرێت نه‌خوێندرێته‌وه‌ ء هه‌ڵوه‌سته‌ى له‌ئاستدا نه‌كرێت ئه‌گه‌رچى چيرۆكنووس زۆر به‌خێرايى به‌سه‌ر وێنه‌ چيرۆكييه‌كاندا گوزه‌رى كردووه‌ ء ده‌بووش زياتر له‌سه‌ر وێنه‌كان بووه‌ستبا، به‌لآم سه‌رنج لاى خوێنه‌ر به‌جێده‌هێڵآ و ئاوێزانى تێرِامانێكى قوڵى رۆحى ده‌كات.
(2)
ئاشكرايه‌ كه‌ره‌سته‌ى خاوى نوسينى چيرۆكه‌كه‌ رووداوێكى كۆمه‌لآيه‌تييه‌ كه‌ له‌رێگاى گوندێكدا روويداوه‌ ء دواتريش وه‌ك يادگارييه‌كى تالأ له‌زهنى دوو ده‌رباز بووى رووداوه‌كه‌دا ماوه‌ته‌وه‌، يادگارييه‌ك كه‌ ئازاري رۆحى مرۆڤێك ده‌دات، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ى ( هه‌وشار)يش به‌ده‌ست كولانه‌وه‌ى هه‌مان يادگار ء بيره‌وه‌رييه‌وه‌ ئازار ده‌چێژێتء ره‌نگه‌ له‌ناخى خۆيدا سه‌رزنشتى ئه‌نجامده‌رانى بكات.
هه‌وشار له‌چيرۆكه‌كه‌دا گيانه‌وه‌رێكى به‌جێماوى يه‌كێك له‌گه‌وره‌ترين كاره‌ساته‌كانى سه‌ده‌ى بيسته‌مه‌، كاره‌ساتێك به‌برِواى من ته‌نها وێنه‌ فه‌نتازييه‌كانى ئه‌ده‌ب ( ئيدى هه‌ركام له‌ژانره‌كانى بێت) بتوانێت گوزارشتى لێبكات، بۆيه‌ هه‌وشار خۆى به‌ر ناكات له‌گرتنه‌ ئامێزى خه‌مێك، ئه‌و به‌ته‌ها خه‌م بۆ ته‌نهايى و غه‌ريبى خۆى ناخوات، به‌ڵكو وه‌ك گيانه‌وه‌رێكى هه‌سته‌وه‌ر هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات كه‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ى له‌نێو مه‌رگه‌ساتێكى نامرۆڤانه‌دا بژى.
هه‌وشارى خه‌ماوى، زه‌نگه‌ بۆ به‌ئاگاهاتنه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگه‌يه‌كى خه‌وتوو له‌به‌رامبه‌ر زوڵم و سته‌م، لێ‌ به‌ته‌نها سته‌مى سته‌مكارانى سياسى نه‌ له‌گه‌لێك، به‌ڵكو سته‌مى نه‌ريتى باوى كۆمه‌ڵگه‌ له‌ژن، هه‌وشار هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات چۆن پشكۆى كلتور جه‌سته‌ى ئاورێشمينى ژنێك ده‌سوتێنى َ و خه‌ونه‌كانى ده‌ژاكێنێ‌، زه‌نگه‌ بۆ نادادپه‌روه‌رى، بۆ راوه‌ستانى كه‌شت و برِ ى و چه‌وساندنه‌وه‌ و قرِكردنى سياسى و زيندنبه‌چاڵكردنى مرۆڤه‌كان، ئايا به‌رِاست هيچ زومێك ده‌توانێ‌ ديمه‌نى فه‌نتازى وا بخوڵقێنێ‌ كه‌ سه‌گێك(هه‌وشار) خه‌م بۆ مرۆڤ بخوات و به‌ديار سته‌مكارى مرۆڤه‌وه‌ رامێنى؟
رامانى هه‌وشار له‌كۆى ساته‌كانى چيرۆكه‌كه‌دا ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێ‌ كه‌مرۆڤه‌كان هێنده‌ شايانى چه‌وساندنه‌وه‌ نين و كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ پرۆسه‌ى له‌ناوبردنى به‌كۆمه‌ڵ و قرِكردنى سياسى كۆتايى پێ بێت، هه‌ڵبژاردنى كاره‌كته‌رى هه‌وشاريش به‌ بينينى رۆڵێكى له‌و جۆره‌ وردئاگايى چيرۆكنووس ده‌رده‌خات، چونكه‌ ويستوويه‌تى له‌زمانى سه‌گێكه‌وه‌ كه‌ مرۆڤه‌كان كه‌مترين جار به‌پاكى ده‌زانن هه‌ڵوه‌سته‌ له‌ئاست كاره‌ساتێكى نامرۆڤانه‌دا بكات كه‌ خودى مرۆڤايه‌تى له‌ئاستيدا بێده‌نگ بوو.
كازيوه‌ له‌سه‌ره‌تاى چيرۆكه‌كه‌دا وێناى بازارِێكمان بۆ ده‌كات كه‌ به‌بازارِى " ئه‌نتيكه‌ فرۆشان" ناسراوه‌، بێگومان" ئه‌نتيكه‌ بۆ خۆى به‌و شتانه‌ ده‌وترێت كه‌ ئاسايى نين ء شتى سه‌رسورێنه‌رن" له‌م بازارِه‌دا كه‌ ده‌كرێت هێما ء ره‌مز بێت بۆ ولآت يان كۆمه‌ڵگايه‌ك، گه‌لێك شتى سه‌ير سه‌يرت به‌رچاو ده‌كه‌وێت، چونكه‌ ئه‌و شتانه‌ى كه‌له‌وبازارِه‌دا ده‌فرۆشرێن له‌لايه‌ك ده‌كرێت وه‌ك سامانێكى گرنگى نه‌ته‌وه‌يى ته‌ماشا بكرێت ء هه‌وڵى پاراستن ء به‌رز رِاگرتنيان بدرێت، بۆ وێنه‌" به‌ردى ره‌نگا ء ره‌نگى شوێنه‌واره‌كان، ناسنامه‌، عه‌ينه‌كه‌كه‌ى مه‌وله‌وى و... هتد" ، ئه‌مه‌ له‌لايه‌ك، له‌لايه‌كى تريشه‌وه‌ فرۆشتنى منالأ كه‌ئه‌مه‌ بۆ خۆى ئه‌و په‌رِى تراژيديايه‌، به‌لآم له‌م بازارِه‌" كۆمه‌ڵگايه‌" به‌ئاشكرا له‌رێگاى فرۆشيار"مافياكانه‌وه‌" ئه‌م كاره‌ ده‌كه‌ن ء به‌پێى ته‌مه‌ن نرخيان له‌سه‌ر داناوه‌ و وه‌زيفه‌كه‌يشيان بۆ ديارى كردووه‌ به‌م شێوه‌يه‌ " له‌يه‌ك ساڵه‌وه‌ بۆ چوار له‌سه‌ر تيشێرته‌كه‌ى نوسراوه‌ ماڵى قاچاخچيه‌كه‌ بۆ ژيان، له‌چواره‌وه‌ بۆ ده‌ سالآ ن ماڵى بۆياخه‌ بۆ پاره‌ له‌ ده‌ساڵه‌وه‌ بۆ پازده‌ سالآن له‌سه‌رى نوسراوه‌ ماڵى سێكسه‌ ئه‌م وه‌نه‌وشه‌".
ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ى له‌بازارِى ژنانيشدا هه‌روا شته‌كان ده‌فرۆشرێن، ته‌نانه‌ت كار ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ى كه‌ چيرۆكنووس ده‌بێژێت " هه‌ندێكيان ئه‌و پارچه‌ په‌رِۆيه‌ ده‌فرۆشن كه‌ چه‌ند ساڵه‌ وه‌كو پاسه‌پۆرتى شه‌ره‌ف هه‌ڵيگرتبوو".
بێگومان قسه‌كردن له‌سه‌ر ئه‌م بازارِه‌ هه‌روا ساده‌ نييه‌، ساده‌ نييه‌ به‌و مانايه‌ى ئه‌م بازارِه‌ وێناى قۆناغێك له‌فۆناغه‌كانى كۆمه‌ڵگايه‌ك ده‌كات كه‌رِه‌نگه‌ ئه‌و قۆناغه‌ ده‌يان خه‌ون ء خۆزگه‌ى مرۆيى تێدا زينده‌ به‌چالأ كرابێت، كۆمه‌ڵگايه‌ك خاوه‌ن پێناسێك نييه‌ بۆ مرۆڤ ، شه‌ره‌ف، ژن، سێكسء .... هتد.
كازيوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى كچى نێو كۆمه‌ڵگه‌يه‌كى تا سه‌ر ئێسقان باوك سالارييه‌ بۆيه‌ ورد ئاگايانه‌ له‌رێگاى چيرۆكه‌كه‌يه‌وه‌ له‌ده‌رگاى بابه‌تێكى كۆمه‌لآيه‌تى گرنگى داوه‌، ئه‌وه‌ نييه‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگاكه‌ى خۆى له‌وێنه‌ى بازارِێكدا نيشان ده‌دات ء به‌هادارترين شتى خۆيانى تێدا هه‌رِاج ده‌كه‌ن، له‌وآ له‌و كۆمه‌ڵگايه‌ى كه‌ ئه‌نتيكه‌ى تێدا ده‌فرۆشرآ شته‌كان زۆر بآ بايه‌خن، به‌هاكانى تێدا لێدانى سفركراوه‌ ، ئه‌وه‌تا به‌ردى ره‌نگا و ره‌نگى شوێنه‌واره‌كان ء ناسامه‌ ء كتێب ء عه‌ينه‌كه‌كه‌ى حه‌زره‌تى مه‌وله‌وى كه‌ره‌نگه‌ له‌هه‌ره‌ به‌نرخترين سامانه‌كانى ئه‌و ميلله‌ته‌بن له‌م بازارِه‌ هه‌راج ده‌كرێ ء به‌رامبه‌ر به‌نرخێكى كه‌م ده‌فرۆشرآ، به‌لآم گرنگه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش بكرآ كآ فرۆشيارى ئه‌مانه‌يه‌ ء بۆچى ئه‌وپه‌رِى بآ حورمه‌تييان پێده‌كرآ؟
ئه‌گه‌ر منالأ له‌كۆمه‌ڵگه‌يه‌كى پێشكه‌وتوودا وه‌ك توێژێكى گرنگ ء سامانى ئاينده‌ سه‌ير بكرآ ء گرنگيه‌كى ته‌واء به‌په‌روه‌رده‌ كردنيان بدرآ ء خانه‌ى تايبه‌ت ء زانستى ء په‌روه‌رده‌يى بۆ پێگه‌يانديان چآ بكرآ، ئه‌وا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌كۆمه‌ڵگايه‌كى سونه‌تيدا كه‌مترين گرنگيان پێده‌درآ ء له‌رێگاى رێبه‌ره‌ فرۆشياره‌كانه‌وه‌ هه‌راج ده‌كرێت، ته‌نانه‌ت له‌م كۆمه‌ڵگايه‌دا هێنده‌ مرۆڤه‌كان گرنگييان پێنه‌دراوه‌ ء دووچارى گرفت گه‌لێكى ئابوورى هاتوون ناچار بوون " هه‌ندێكيشيان ئه‌و پارچه‌ په‌رِۆيه‌ كه‌چه‌ند ساڵه‌ وه‌كو په‌ساپۆرتى شه‌ره‌ف هه‌ڵيگرتبوو بفرۆشن" كه‌ ئه‌مه‌ له‌ كۆمه‌ڵگاى سونه‌تيدا ئه‌و په‌رِى بێزارى ء مل كه‌چ كردنى مرۆڤه‌، چونكه‌ لێره‌ ته‌نها ژن شه‌ره‌فه‌ ء ئه‌و په‌رِۆ سوره‌ش كازيوه‌ باسى ده‌كات ره‌نگى كۆمارى شه‌ره‌فى ژنه‌، له‌م كۆمه‌ڵگايه‌دا شه‌ره‌ف ترسێكى گه‌وره‌يه‌ و به‌گرنگييه‌وه‌ لێى ده‌رِوانرێت، هه‌ر بۆيه‌ چيرۆكنووس ده‌يه‌وێت له‌ئاست ئه‌م پرسه‌دا هۆشيارمان بكاته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ يه‌كێكه‌ له‌وه‌زيفه‌كانى ئه‌ده‌ب " هونه‌ر به‌گشتى، دياره‌ ئه‌ده‌ب به‌شێكى هه‌ره‌ گرنگى پێك ده‌هێنێت، شێوه‌يه‌كه‌ له‌شێوه‌كانى هۆشيارى كۆمه‌لآيه‌تى، بۆيه‌ په‌يامى تايبه‌تى خۆى هه‌يه‌ ء كۆمه‌ڵێك ئه‌ركى مه‌عريفى، ئايدۆلۆژيايى ء په‌روه‌رده‌يى رووبه‌رِوو ده‌بێته‌وه‌ كه‌ناچاره‌ جێبه‌جێيان بكات، وه‌نه‌بێت ئه‌م بۆچوونه‌ تازه‌كى سه‌رى هه‌ڵدابێت، به‌ڵكو بناغه‌ى بۆ ئه‌رستۆ ده‌گه‌رِێته‌وه‌ كه‌پێى وابوو ئه‌وى تراژيديا ده‌نووسێت، ده‌يه‌وێت له‌رێى وروژاندنى به‌زه‌يىء ترسه‌وه‌ هه‌وڵى پاكژكردنه‌وه‌ى مرۆڤ بدات، كه‌واته‌ له‌سه‌ر هه‌موو نووسراوێك پێويسته‌ له‌هه‌موو به‌رهه‌مێكدا ئه‌ركى ئه‌ده‌ب ره‌چاو بكاتء ئه‌وه‌ى له‌ياد بێت كه‌ به‌رپرسه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و قۆناغه‌ ديرۆكييه‌ى كۆمه‌ڵگه‌كه‌ى پێيدا تێپه‌رِ ده‌بێت ء له‌هه‌موو كارێكدا شتێكى وه‌ها بڵێت گورِێك به‌ره‌وتى پێشكه‌وتنى كۆمه‌لأ بدات"(1).
بيگومان هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ كازيوه‌ى ناچار كردووه‌ بازارِى ئه‌نتيكه‌ فرۆشان بكاته‌ كه‌ره‌سته‌ى نووسينى ئه‌م چيرۆكه‌ ء به‌رپرسيارانه‌ قسه‌ له‌سه‌ر واقيعى كۆمه‌ڵگايه‌كى سوننه‌تى بكات.

(3)
له‌چيرۆكى "كآ كوشتنه‌كه‌ى ئاشكرا كرد"ى كازيوه‌ ساڵح دا "ئه‌و" ء " هه‌وشار" دوو كاره‌كته‌رى سه‌ره‌كى چيرۆكه‌كه‌ن، هه‌ردووكيان ئه‌گه‌رچى پێناسيان جياوازه‌ به‌وه‌ى " ئه‌و_مرۆڤه‌" ء "هه‌وشاريش_ سه‌گه‌"، به‌لآم له‌واقيعدا پێكه‌وه‌ گيرۆده‌ى تارماييه‌كانى ياده‌وه‌رييه‌كى تاڵن كه‌ له‌نزيكه‌وه‌ له‌سه‌ريان روويداوه‌، ياده‌وه‌رييه‌ك بووه‌ به‌به‌شێك له‌ژيانيان ء بۆ ته‌نها چركه‌ ساتێكيش ناتوانن فه‌رامۆشى بكه‌ن.
ئه‌و _ له‌م چيرۆكه‌دا خۆى به‌دۆرِاوى يه‌كه‌م ده‌زانێت، به‌رده‌وام له‌گه‌لأ ترس ء دڵه‌رِاوكآ ء رابردوويه‌كى تاڵدا ده‌ژى، رووداوێك كه‌ له‌ياده‌وه‌رى ئه‌ودا بۆ ساتێك چييه‌ جيا نابێته‌وه‌، ته‌نانه‌ت به‌رده‌وام ئه‌و خۆى له‌نێوان پرسياركردن و وه‌لآمدا ده‌بينێته‌وه‌، به‌لآم ئه‌وه‌ى شتێكى ئاساييه‌ ئه‌وه‌يه‌ ئه‌م پرسيار ء وه‌لآمانه‌ به‌رده‌وام يه‌ك پرسيار و يه‌ك وه‌لآمن، چونكه‌ له‌لايه‌ك شێوازى ژيانكردن له‌م كۆمه‌ڵگايه‌دا يه‌ك شێوازه‌ ء بازنه‌يى دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌لايه‌كى تريشه‌وه‌ رووداوى ياده‌وه‌رييه‌ تاڵه‌كه‌ سه‌راپاى هزرء بيرى ئه‌وى داگيركردووه‌ و پرسياركردنه‌كه‌ش به‌رده‌وام له‌سه‌ر ئه‌و ياده‌وه‌رييه‌ تاڵه‌يه‌.
ئه‌و_ له‌گه‌لأ هه‌ور و باراندا يادگارييه‌كى تاڵى هه‌يه‌، بۆيه‌ له‌كاتى ناڵينى هه‌وردا ئه‌ويش ده‌گرى، باران ده‌بارآ ء ئه‌ميش ده‌گرى، ته‌نانه‌ت كاتێك بروسكه‌ ده‌دات "ئه‌و" به‌ئه‌سپايى ده‌ڵآ" كآ ده‌ڵآ ئاسمانيش بۆ دوورى زه‌وى ناگرى كه‌مرۆڤ لێى داگير كردووه‌، و خه‌ريكه‌ ئه‌وه‌نده‌ى به‌ده‌ره‌وه‌ ناهێڵێت ئاسمان تينوێتى بشكآ... بۆنا؟ مرۆڤ له‌هه‌موو زينده‌وه‌رێك زياتر حه‌ز به‌داگيركردن ده‌كات، هه‌تا شتێكمان لێ داگير نه‌كه‌ن به‌خۆماندا ناچينه‌وه‌ بزانين داخوا داگيركارين يا نه‌، نا باوه‌رِناكه‌م ئه‌م كاته‌ش بپرسين، ده‌نا ئه‌و چه‌ند ساڵه‌ش باكيان ده‌بوو له‌وه‌ى به‌رامبه‌ر من كرديان، جارێك ده‌هاته‌وه‌ به‌بيرياندا كه‌هه‌موو شتێك ء ژيانى منيان زه‌وت كردووه‌، برديانه‌وه‌ بۆ ناديار.. بۆ سه‌ره‌تا.. ئاخر هه‌ر هيچ نه‌بێت هينده‌ى هه‌وشاريان پآ نه‌كرا.. ها؟... منيش له‌خۆمه‌وه‌ شتى هه‌له‌قء مه‌له‌ق ئه‌ڵێم ئاخر كآ هێنده‌ى هه‌وشارى پآ كراوه‌، هه‌تا ئه‌وان بيكه‌ن؟".
بێگومان "ئه‌و" لێره‌دا سيفه‌تى داگيركارى داوه‌ته‌ پالأ مرۆڤ، پێى وايه‌ هه‌ر مرۆڤه‌كانن زه‌وييان داگيركردووه‌ و هه‌ر رۆژه‌ ء به‌شێوه‌يه‌ك ده‌يشێوێنن، ئه‌وه‌ نييه‌ مرڤه‌كان خاكى يه‌ك ء حه‌زى يه‌ك ء ماڵى يه‌ك ء جه‌سته‌ى يه‌ك داگير ده‌كه‌ن! ئه‌ى ئه‌وه‌ نييه‌ باوك عه‌قلأ ء جه‌سته‌ى ته‌واوى منداڵه‌كانى داگير ده‌كات ء به‌كۆنترۆڵى عه‌قڵى خۆى ده‌يان جوڵێنێت؟ ئه‌ى ئه‌وه‌ نييه‌ پياوه‌كان ده‌بنه‌ دێوه‌ زمه‌ و ده‌يانه‌وێت ژنه‌كانيان پاشكۆى ئه‌وان بن! ئه‌ى ئه‌وه‌ نييه‌ سكرتێره‌كان فكرى خوار خۆيان داگير ده‌كه‌ن ء يه‌كه‌م ء دوا قسه‌ هه‌ر خۆيان ء خۆشيان ده‌يكه‌ن! ئه‌ى ئه‌وه‌ نييه‌ ء... هتد.

"4"
ئه‌و به‌رده‌وام له‌گه‌لأ بيره‌وه‌رييه‌كى تاڵدا ده‌ژى ئه‌وه‌ى بۆ چه‌ند ساتێكى ته‌واء نوقمى نێو دنيا خه‌ماوييه‌كه‌ى ده‌كات ء له‌هه‌مانكاتيشدا فرياد رِه‌سى خه‌مه‌كانى ئه‌وه‌" هه‌وشار"ه‌، ئه‌گه‌رچى هه‌وشار وه‌ك مرۆڤ تواناى قسه‌كردنێكى ته‌واوى نييه‌، به‌لآم زۆر به‌جوانى ئه‌و لێى تێده‌گات ء تارمايى ته‌واوى بيره‌وه‌رييه‌كانى "ئه‌و"ه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ى ئه‌و "چه‌تره‌" ه‌ى كه‌ره‌نگه‌ هۆكارى روودانى كاره‌ساته‌كه‌ بووبێت ء هه‌نووكه‌ش به‌ديواره‌كه‌وه‌ هه‌ڵواسراوه‌، هۆكارى به‌رده‌وامى زيندوويى بيره‌وه‌رييه‌ تاڵه‌كه‌ بن " به‌تايبه‌تى كه‌پاش سه‌رئێشه‌ى بازارِه‌كه‌ له‌پليكانه‌كانه‌وه‌ سه‌رده‌كه‌وێت، به‌رانبه‌رت ئه‌و ژووره‌ ده‌بينيت كه‌ له‌ناوه‌راستى ژووره‌كه‌دا ء به‌بنميچه‌كه‌يه‌وه‌ چه‌ترێك هه‌ڵواسراوه‌ ء ته‌رمێكيش له‌ژێريدا بآ هاوده‌م ء چاودێر كه‌وتووه‌"، ئالێره‌وه‌يه‌ به‌رده‌وام ئه‌و له‌گه‌لأ رابردوويه‌كى تاڵدا ده‌ژى، چه‌تره‌كه‌ رۆژانه‌ بيره‌وه‌رييه‌كه‌ى بۆ ده‌گێرِێته‌وه‌ ء وه‌ك چۆن خه‌ڵوزێك به‌فوو لێكردن ده‌گه‌شێته‌وه‌ و به‌رده‌وامى به‌ژيانى ده‌درێت ئاواش هه‌ر له‌يه‌كه‌م نيگاكردنى چه‌تره‌كه‌دا رابردوويه‌كى تالأ زيندوو ده‌بێته‌وه‌.
ئه‌و ئه‌گه‌رچى بآ هيوابووه‌ له‌گه‌رِانه‌وه‌ى دنيايه‌كى خۆشنودى تر، به‌لآم ئه‌گه‌ر كلتورى باوى گۆمه‌ڵگا لێگه‌رِآ، ئه‌وا ئه‌و له‌گه‌لأ "هه‌وشار"دا برِيارى درێژه‌دان به‌ژيانى داوه‌، ئاخر "هه‌وشار"ى ئه‌و زۆر ئازايه‌ و له‌گه‌لأ مرۆڤ دۆستييه‌كه‌شيدا ئه‌ركى بژێوى ماڵيشى له‌سه‌ره‌، هه‌وشار گه‌ر چى مرۆڤ نييه‌، به‌لآم مرۆڤێكى ميهره‌بان ء كۆست كه‌وتووى نێو كلتورێكى ناته‌ندروست به‌خێو ده‌كات ء له‌گه‌لأ بيره‌وه‌رييه‌كانيدا ده‌ژى، به‌لآم به‌رده‌وام رووبه‌رووى شه‌رِێكى خانه‌واده‌يى ده‌بێته‌وه‌ كاتێك ماڵه‌باب ده‌يانه‌وێت بيبه‌نه‌وه‌ ژێر ده‌سه‌لآتى خۆيان ء هه‌ميشه‌ سه‌رزه‌نشتى ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌وى بآ مێرد چۆن ده‌بآ له‌گه‌لأ سه‌گێكدا بژى " تۆيه‌كى وه‌جاخكوێر به‌ديار چييه‌وه‌ دانيشتووى، نه‌مناڵێكت هه‌يه‌ بيكه‌يت به‌بيانوو، نه‌مێرديشت ئه‌وه‌نده‌ى سه‌روه‌تء سامان بۆ جێهێشتووى به‌ئارامى پێى بژيت".
بێگومان له‌گه‌لأ به‌رده‌وامى ئه‌م سه‌رزه‌نشت كردنه‌دا ئه‌و له‌دڵسۆزى هه‌وشار تآ گه‌يشتووه‌، له‌وه‌ گه‌يشتووه‌ هه‌وشار چه‌ند به‌وه‌فايانه‌ هه‌وڵى زيندوو راگرتنى ياده‌وه‌رييه‌ تاڵه‌كه‌ ده‌دات ء بۆساتێك چييه‌ له‌بيرى ناكات" ئاخر خۆ دڵسۆزى ء هه‌وڵدانى هه‌وشار يارمه‌تى شه‌رمه‌زار ده‌كات له‌وانه‌يه‌ له‌ئاكاره‌كانى ئه‌وان تآ بگات بۆيه‌ ئه‌وه‌نده‌ خۆى ماندوو ده‌كات"، ده‌كرێت ئه‌وه‌ش راست بێت كه‌ هاوشار ره‌مزێكه‌ بۆ زيندوو راگرتنى بيره‌وه‌رييه‌كه‌، ئه‌وه‌تا ئه‌گه‌رچى باوكى "ئه‌و" هه‌وڵى زيندانى كردنى ده‌دات، به‌لآم هه‌وشار له‌و به‌هێزتره‌ ء ده‌گه‌رِێته‌وه‌ بۆ لاى ته‌رمى ژێر چه‌تره‌كه‌، دواتريش ئه‌و به‌ئه‌سپايى خۆى كۆده‌كاته‌وه‌ ء ده‌گه‌رِێته‌وه‌،بێگومان كازيوه‌ له‌رێگاى ئه‌و جه‌سته‌يه‌ى ژێر چه‌تره‌كه‌وه‌ هه‌مديس ده‌يه‌وێ‌ باس له‌جه‌سته‌ى مردووى كۆمه‌ڵگا بكات و هه‌ميشه‌ به‌دواى هێما مردووه‌كانه‌وه‌يه‌ و كه‌مترين جار كۆمه‌ڵگا خێڵه‌كييه‌كان خۆيان له‌قه‌ره‌ى نوێبوونه‌وه‌ ده‌ده‌ن، ئه‌و جه‌سته‌يه‌ ئه‌كرێ‌ وه‌ك هێما بۆ كۆمه‌ڵگايه‌كى مردووش سه‌ير بكرێ‌، وه‌ك ده‌سه‌لاَتێكى نادادپه‌روه‌ر و مردوو كه‌خه‌مى پێشكه‌وتن و مرۆڤ دۆستى لاى ئه‌وان خه‌مى سه‌ره‌كى نييه‌، هه‌ميشه‌ ده‌ره‌نجامى ئه‌م كلتوره‌ سه‌قه‌ته‌ خوڵقاندنى حاڵه‌تى ناته‌ندروست بووه‌ كه‌ له‌باشترين حاڵدا باوكسالاريه‌تى به‌رهه‌مهێناوه‌ " بۆيه‌ منيش خۆم پآ رانه‌گيرا ء له‌گه‌لأ هه‌موو هه‌رِه‌شه‌ ء چاو سوركردنه‌وه‌كانى باوكم بۆ زانينى نهێنى ئه‌و ته‌رمه‌ ء نه‌گه‌رِانه‌وه‌شم، به‌لآم بآ سآ ء دوو گه‌رِامه‌وه‌ ماڵه‌كه‌ى خۆم بۆ لاى هاوشار و ته‌رمه‌كه‌ى هاوه‌ڵم"، بێگومان گه‌رِانه‌وه‌ بۆ لاى هاوشار گه‌رِانه‌وه‌يه‌كى ئاسايى نييه‌، گه‌رِانه‌وه‌يه‌ بۆ بيره‌وه‌رييه‌كى تاڵ كه‌ به‌شێكى به‌زيندووى هێشتنه‌وه‌ى له‌ئه‌ستۆى "ئه‌و"، هه‌وشار لێره‌ ره‌مزه‌ بۆ ئازادى ء جه‌ربه‌زه‌يى ء به‌وه‌فايى، ره‌مزه‌ بۆ هه‌ولأ ء نه‌به‌زين، ره‌مزه‌ بۆ هه‌ڵوێست ء پاراستنى به‌هاو ياده‌وه‌رييه‌كان.

"5"
بێگومان ئه‌وه‌ى واده‌كات خوێنه‌ر چيرۆكنووس به‌سه‌ركه‌وتوء بزانێت ئه‌وه‌يه‌ كه‌چيرۆكنووس كارێكى وه‌هاى كردبێت خوێنه‌رى بۆ ماوه‌يه‌كى زۆر له‌گه‌لأ كه‌سايه‌تىء كاره‌كته‌ره‌كانى نێو چيرۆكه‌كه‌دا ژياندبێت ياخود وێنا و فه‌نتازياى هێنده‌ جوانى خوڵقاندبێت كه‌خوێنه‌ر وابه‌سته‌ى ته‌واوى خوێندنه‌وه‌ى چيرۆكه‌كه‌ بكات و زۆرجاريش هه‌ست بكات خۆى كاره‌كته‌رێكى واقعى نێو چيرۆكه‌كه‌بێت " يه‌كێك له‌مه‌رجه‌كانى چيرۆكى سه‌ركه‌وتوو ئه‌وه‌يه‌ چ رووداوه‌كانى ، چ هه‌ڵسووكه‌وتى قاره‌مانه‌كانى تاماوه‌يه‌كى دوورء درێژ له‌يادى خوێنه‌ردا ده‌ژين، خوێنه‌ر كه‌چيرۆكێكى سه‌ركه‌وتوو ده‌خوێنێته‌وه‌ واهه‌ست ده‌كات خۆى له‌نێو رووداوه‌كاندا ژياوه‌ و پێى وايه‌ قاره‌مانى چيرۆكه‌كه‌ش وه‌ك كه‌سانێكى راسته‌قينه‌ ده‌ناسێت"(2).
كازيوه‌ يه‌ك له‌و چيرۆكه‌نووسه‌ سه‌ركه‌وتوانه‌يه‌ ئاوها كارێكى كردووه‌، ئه‌و له‌رێگاى كاره‌كته‌رى "هاوشار"ه‌وه‌ په‌يوه‌ست بوونێكى ته‌واوى له‌نێوان خوێنه‌ر و چيرۆكه‌كه‌دا دروست كردووه‌، كاره‌كانى "هه‌وشار" جێگاى پرسيارء سه‌رسوورِمانن، سه‌رسورِمانێك كه‌مرۆڤ حه‌ز بكات ببنه‌ كارء سيفاتى مرۆڤه‌كان بۆ يه‌كترى، هه‌وشار گه‌لێك جوان له‌رێگاى گرته‌ ء كاره‌كانييه‌وه‌ هه‌ستى خۆى بۆ رووداوه‌ دلأ ته‌زێنه‌كان ده‌رده‌خات، ئه‌گه‌ر باوكى "ئه‌و" سه‌ر سه‌ختانه‌ ده‌يه‌وآ رێگر بآ له‌به‌رده‌م ژيان به‌سه‌ربردنى " ئه‌و"ء "هاوشار" دا، ئه‌وا "هه‌وشار" له‌م واقيعه‌ هه‌ڵدێت ء ده‌گه‌رِێته‌وه‌ بۆ درێژه‌دان به‌و جۆره‌ ژيانه‌وه‌ ء وه‌ك "ئه‌و" به‌سه‌يركردنى چه‌تره‌ هه‌ڵواسراوه‌كه‌و ته‌رمه‌ نه‌بينراوه‌كه‌ى ژێرييه‌وه‌ خه‌ياڵى راده‌ستى بيره‌وه‌رييه‌كى تالأ ده‌كات، ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ى هاوشار ده‌يكات دواجار ئه‌وه‌بێت "پێم وايه‌ چيرۆكنووسيش تارِاده‌يه‌ك هه‌مان بۆچوونى هه‌يه‌" كه‌ ئه‌وه‌ى نێوان "ئه‌و" ء "هاوشار" جۆرێك بێت كه‌ له‌گۆرِينه‌وه‌ى سۆز له‌نێوان مرۆڤ ء گيانه‌وه‌ره‌كانى تردا له‌كاتێكدا كه‌نێوان مرۆڤه‌كان خۆيان به‌رِاده‌يه‌كى زۆر خاڵێن له‌م سۆزه‌، چونكه‌ لێره‌ به‌راده‌ى ئاوێته‌بوون "ئه‌و" ء "هاوشار" ئاوێته‌ى ناخى يه‌ك بوونه‌، دواتر لاى خه‌ڵكى ده‌وروبه‌ريش ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بێته‌ جێگاى تێرامان " دێته‌وه‌ بيرم ئه‌و كاته‌ى له‌نه‌خۆشخانه‌ به‌ئاگا هاتمه‌وه‌ باس هه‌رباسى هه‌وشار بوو، ده‌يانگوت له‌به‌يانييه‌وه‌ هه‌تا عه‌سر من هۆشم هاتووه‌ته‌وه‌ سه‌رخۆ ئه‌و له‌به‌ر ده‌رگاى نه‌خۆشخانه‌كه‌دا له‌گه‌لأ تروسكه‌يه‌كى كزء لاوازدا گريابوو، ئه‌وه‌يش زياتر خه‌ڵكه‌كه‌ى سه‌رسام كردبوو گريانه‌كه‌ى بوو، بۆيه‌كه‌م جار بوو ببينن سه‌گێك ده‌گرى" ره‌نگه‌ ئه‌و ديمه‌نه‌ فه‌نتازيه‌ جوانترين ديمه‌ن بێت كه‌چيرۆكنووس خوڵقاندويه‌تى، كازيوه‌ لێره‌ له‌غيابى خۆشه‌ويستى ء سۆزى خۆشه‌ويسته‌كه‌ى "ئه‌و"دا سۆزء خۆشه‌ويستييه‌كى ترى چێكردووه‌ به‌م شێوه‌يه‌:
ئه‌و... خۆشه‌ويستى... ئومێد... رووداو "هۆكارى نه‌زانى ء كلتورى ناته‌ندروست"...ئه‌نجام : ئاوه‌ژووكردنه‌وه‌ى ژيان.
ئه‌و... سۆز...هاوشار... رووداو" هه‌ستێكى پرِ له‌تێرِامان"...ئه‌نجام :جوانكردنى بيره‌وه‌رييه‌كى تاڵ.
هه‌روه‌ك له‌وێدا ديمه‌نێكى ناوازه‌ى تر ده‌خوڵقێًنآ كه‌ " گريانى سه‌گ" كه‌من پێم وايه‌ فه‌نتازياترين ديمه‌نى نێو چيرۆكه‌كه‌يه‌، چونكه‌ گريانى سه‌گ له‌حاڵه‌تى كاره‌ساتى مرۆڤێكدا ده‌يان مانا ء ده‌لاله‌ت هه‌ڵده‌گرێت كه‌ره‌نگه‌ ته‌فسيركردنيان بۆمن كارێكى زه‌حمه‌ت بێت، لێ‌ هه‌وڵده‌ده‌م له‌ده‌رفه‌تێكى تردا بێمه‌ سه‌رى.
كازيوه‌ رووداوى سه‌ره‌تاى چيرۆكه‌كه‌ له‌چه‌ند دێرِێكى پێش كۆتايى ئاشكرا ده‌كات كه‌ مه‌رگى "ئومێد" ى هاوسه‌رى "ئه‌و"ه‌ به‌هۆى نيشان شكاندنى دوو كه‌سى ريشنه‌وه‌ له‌سه‌ر پێكانى ئاسنى سه‌ر لوتكه‌ى چه‌تره‌كه‌ گره‌ ء ده‌كه‌ن ء دواتريش كاره‌ساتێكى گه‌وره‌ى لێده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ژيانى" ئه‌و" ء "هه‌وشار" ده‌كاته‌ دۆزه‌خ، ئه‌وه‌ش واده‌كات كه‌ ئه‌م چيرۆكه‌ هه‌ميشه‌ له‌ ياده‌وه‌رييدا بمێنێته‌وه‌ ئه‌و وێنه‌ فه‌نتازيانه‌يه‌ كه‌چيرۆكنووس خوڵقاندوونى، ئه‌گه‌رچى وێنه‌كان خه‌م هێنه‌رن، لێ‌ وزه‌ى زيندوو هێشتنه‌وه‌ى ياده‌وه‌رييه‌كه‌ى لاى "ئه‌و" ء "هه‌وشار" ه‌ء خوێنه‌ريش به‌ئاسانى ناتوانێت بير بچێته‌وه‌ " ئيتر له‌و رۆژه‌وه‌ ئه‌مه‌ى ئێستا بووه‌ به‌خوى هه‌ميشه‌يى هه‌وشار، ئه‌ويش چه‌تره‌كه‌ى سه‌رمان بوو كه‌ئاسنكه‌ى پێكرا، له‌و رۆژه‌وه‌ هه‌ڵم واسيوه‌ به‌وێدا ء له‌ء سه‌قفه‌ نابێته‌وه‌، به‌رده‌وام له‌ژێريدا ته‌رمێك ده‌بينرێت، هه‌ر رۆژه‌ى ته‌رمێكه‌ جياوازه‌، به‌لآم له‌هه‌موو رۆژێكى دوو شه‌ممه‌ى مانگء ساڵى مه‌رگيدا ده‌بآ به‌ته‌رمى ئومێد....".
دواجار ئه‌وه‌ى له‌ياده‌وه‌رى مندا هه‌ميشه‌ به‌زيندووى ده‌مێنێته‌وه‌ گريانى سه‌گێكه‌ له‌كاتێكدا ئێمه‌ى مرۆڤ له‌ژێر كاريگه‌رى غرور و هه‌وه‌س بازيدا به‌ئازاره‌كانى يه‌كتر پێده‌كه‌نين، هه‌روه‌ك ديمه‌نى سوتانى جه‌سته‌يه‌كى ئاورێشمين به‌ پشكۆى كلتورێكى ناته‌ندروست كه‌رۆژانه‌ ده‌يان ديمه‌نى تراژيدى چێده‌كات شايانى له‌بير نه‌كردنن.

1. هزرء شێواز له‌چيرۆكى كورديدا، حه‌مه‌سه‌عيد حه‌سه‌ن، لاپه‌رِه‌ (6).
2. هه‌مان سه‌رچاوه‌، لاپه‌ره‌ (93).
*ئه‌م چيرۆكه‌ خه‌لآتى يه‌كه‌مى فيستيڤاڵى "ئاميتا"ى وه‌رگرتووه‌ كه‌ له‌ساڵى (2001) له‌ئيتاليا سازكراوه‌.

Xalafgafur@yahoo.com



خه‌ڵه‌ف غه‌فور

وتاری سیاسی

  • 
    بەیاننامەی پارتی سەربەستیی کوردستان لە پێوەندی بە ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ، و ڕووداوەکانی دوزخورماتووی باشوری کوردستان

      ڕزگاری شنگاڵ. خەڵکی هەردەم خۆراگرو تێکۆشەری کوردستان. ڕێکەوتی ١٣ / ١١ / ٢٠١٥ مزگێنی ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ لە لایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە لە پرێس کۆنفرانسێکدا ڕاگەیاندرا. کە بە بەشداری دەیانهەزار لە پێشمەرگەکانی کوردستان و بە سەر پەرەستی بەڕێز مەسعود بارزانی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان و سەرۆکی هەرێمی کوردستان، و هەروەها بە بەشداری فرۆکەکانی هاویەیمانی شەری دژی داعش، و هێزەکانی پێکاکا و یەپەگە بەشداریان تێیدا هەبووە. هەواڵی ڕزگاربوونی شنگاڵ هەموو کوردێکی خەمخۆری نیشتیمانی لە هەر قوژبنێکی جیهانداخۆشحاڵکرد. بەو بۆنەوە وەک پارتی سەربەستیی کوردستان پیرۆزبایی بە دەستهێنانەوەی ئەو شارە ...

مافی مرۆڤ

    
  • هیچ کەس ولایەنێک ناتوانێ تاوانبارانی جینۆساید بەرەڵا بکات

    لەمێژە هەوڵەکان بۆ بەرەڵاکردنی تاوانباری ئەنفال سوڵتان هاشم  لە ئارادایە ،بەلام بەهۆی فشارەکانی  کەسو کاری قوربانیان جینۆساید و چین و توێژەکانی تری عیراقەوە  سەرکەوتوو نەبوە. وا جارێکی تر دەنگۆی بەرەڵا کردنەکەی  دەبیستین لە میدیاکانی راگەیاندنەوە گوایە ئەمجارە  جەند کەس و لایەنێک  لەهەوڵدان بۆ بەردانی ئەم تاوانبارە ئەویش بەپێی ڕیکەوتن و مامەڵەیەکی سایسیە  بۆ ئازاد کردنی شاری موسڵ . ئەم کارە نارەوایە  هەرچۆنێک بێت دژ بە هەموو پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ و پێشێلکاریەکی زەقی یاسا و دادوەریە،لەگەڵ ئەوەشدا &n ...

بابه‌تی هونه‌ری

    
  • له‌ قه‌سابخانه‌وه‌ بۆ باره‌گا, هه‌ژێن

    له قه سابخانه وه بۆ باره گاهه ژێن03.04.2009تۆ هاتی و دڵم کرده سفره بۆتتۆ ناوه خت هاتی و سفره م خاڵی بووله به رده مت راکشام و وتم “ها سه رم ببڕه ”تۆ ناوه خت هاتی و ئه لبومێکی ته مه ندرێژم بۆت کرده وه نه مزانی ناوه خت ده ڕۆی و وێنه کانت گشت ڕه شده که یته وه تۆ ناوه خت له په نجه ره وه هاتی,به ڵام کچه دراوسێکه مان له ده رگه وه ماچی بۆ هه ڵدامبیست و هه شت ساڵ له مه وبه ربه ر له کۆچی ناخواسته ی خۆیساڵێ به ر له پێشمه رگکه وتنملێی پرسیم “تۆ چیت”که چی تۆ دوو ڕۆژ له مه وبه ربۆت نووسیم “تۆ سه گیت”پێم سه یر بوو، تازه زانیوه ته من به ڕه ڵام وه ك سه گئه و به ...