گەورە نووسەر و رۆژنامەنووسی سویدی یان گیو: هەرێمی كوردستان دەبێتە دەوڵەت


گەورە نووسەر و رۆژنامەنووسی سویدی یان گیو: هەرێمی كوردستان دەبێتە دەوڵەت

ئەم وتووێژە لە ماڵپەری رووداو بڵاوکراوەتەوە، لەبەر گرنگی دیمانەکە دەیگوازینەوە ناو ماڵپەری سەربەخۆ.
rudaw.net
دەڵێن یان گیو باشترین نووسەرە كە بە زمانی سوێدی نووسیویەتی، ئەم نووسەرە هەردەم سەر بە كێشە بووە، هەر لە منداڵییەوە تاوەكو دواناوەندی تەواوكردووە چەندین جار دەركراوە بە تۆمەتی دزی و لێدان و ئاژاوەنانەوە . كە بووە رۆژنامەنووسیش چەندین گۆبەندی گەورەی نایەوە دوای ئەوەی چەند كارێكی نهێنی دەزگا نهێنییەكانی حكومەتی لەساڵی 1973 ئاشكراكرد. تاوەكو گەیشتە ئەو راددەیەی ساڵێك زیندانی بكرێت لەسەر ئەو كارەی. لەساڵی 2009 دوای بڵاوبوونەوەی چەند دۆكیومێنتێكی پۆلیسی نهێنی سویدی، گیو بەوە تاوانباركرا كە لە ساڵانی 1967 تا 1972 پەیوەندی كردووە بە دەزگای سیخوڕی یەكێتی سۆڤیەت KGB، ئەویش بەشێكی ئەو زانیاریانەی پشتڕاستكردەوە، بەڵام گوتی ئەو كارەی تەنیا بۆ كاری رۆژنامەنووسی كردووە.

تاوەكو ئەمڕۆش ئەو بابەتانەی یان گیو لە رۆژنامەو كەناڵە تەلەڤزیۆنییەكانەوە بڵاویاندەكاتەوە دەبنە جێگەی سەرنج و گفتوگۆ. چەندین جاریش بابەتی دەربارەی مەسەلەی كورد نووسیوە.

یان گیو لەساڵی 1944 لە دایكێكی نەرویجی و باوكێكی فەرەنسی لە نزیك ستۆكهۆڵم لەدایكبووە، باوكی لە باڵیۆزخانەی فەرەنسا لە ستۆكهۆڵم كاری دەكرد. گیو لە ساڵی 1975 رەگەزنامەی سوێدی وەرگرت. لە سەرەتای شەستەكاندا دەست بە كاری راگەیاندن دەكات. گیو دەیان رۆمانی نووسیوە، گرنگترینیان زنجیرە رۆمانی ئاڕن ماگنۆسۆنە دەربارەی هەڵمەتی خاچپەرستەكان و زنجیرە رۆمانی سیخوڕی هاملتۆن كە ئێستا بە فیلم لەسینەماكاندا پێشاندەدرێ، زۆربەی رۆمانەكانی كراونەتە فیلم. گیو هەروەها زۆر چالاكانە پشتگیری خەباتی میللەتە ژێردەستەكانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی كردووە.

گیو خاوەنی گەورەترین دەزگای بڵاوكردنەوەیە لە سوێد و هەر لەوێش ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵ سازكرد.

هەڤپەیڤین: دارا هەولێری

رووداو: هەر كە ناوی یان گیو دێت لەنێو كوردانی سوێد، بە گلەییەوە باسی كتێبی (عێراق، وڵاتە عەرەبییە نوێیەكە) دەكرێت، ئەو كتێبەی لە ساڵانی حەفتاكاندا نووسیت دوای ئەوەی میوانی حیزبی بەعس بووی لە عێراق، تێیدا بەسەرسوڕمانەوە باسی پێشكەوتنی عێراق دەكەی و حیزبی بەعسیش بە باش وەسف دەكەی و هیچ ئاماژەیەك بە چەوساندنەوە و كوشتنی كورد ناكەی، مەسەلەی ئەو كتێبە چییە؟

یان گیو: لە نێوەڕاستی حەفتاكاندا من یەكێكبووم لە دامەزرێنەرانی گرووپی فەلەستین بۆ پشتگیریكردن لە خەڵكی فەلەستین، ئێمە لەو گرووپەدا هەردەم رووبەڕووی نەزانی و نەشارەزایی خەڵكی سوید دەبووینەوە دەربارەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و وڵاتە عەرەبییەكان. بیرۆكەی نووسینی كتێبێك دەربارەی عێراق لەوەوە هات كە ویستمان كتێبێك دەربارەی یەكێك لەو وڵاتە عەرەبیانە وەك نموونە بنووسین بۆ خەڵكی سوێدی، ئەوكاتە عێراق باشترین نموونە بوو بۆ باسكردن، چونكە عێراق خاوەن مێژوویەكی عەرەبی كلاسیكە، خاوەن نەوتێكی زۆرە، بەشێوەیەكی مۆدێرنانە دەستی كردبوو بە بایەخدان بە پیشەسازی و كشتوكاڵ، توانای ئابووری وای هەبوو كە بتوانێ ببێتە هێزێكی ئابووری گەورە لە ناوچەكەدا، جگە لەمانەش خاوەنی كێشەی ناوخۆش بوو، سوننە و شیعە و كێشەی كورد.بیرۆكەكە هەڵە نەبوو، هەڵەكە ئەوەبوو كە ئەوكاتەی من و هاوسەرەكەم لە عێراق بووین لەساڵی 1975دا، سەرۆك ناوی ئەحمەد حەسەن بەكر بوو، كەس نەیدەزانی سەددام كێیە، جێگری سەرۆك بوو، بەڵام قەت بەدەرنەدەكەوت، خۆی پیشان نەدەدا، كەسیش نەیدەزانی كە خەریكە خۆی ئامادەدەكات بۆ دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا بەشێوەیەكی خوێناوی. كە من لەوێبووم وەزعی عێراق زۆر باشبوو. تەنانەت لەوكاتەشدا بەیاننامەیەك دەرچوو لەنێوان كورد و بەغدا كە باسی جۆرێك لە جۆرەكانی ئۆتۆنۆمی دەكرد بۆ كورد، لەوكاتەدا سەردانی هەولێر و سلێمانی و چەند شوێنێكی دیكەی كوردستانم كرد، ئەوەی بینیم خەڵك بەدرێژایی جاددەكان شایی و سەمایان دەكرد بەو بۆنەیەوە، منیش ئەوەم باسكرد لە كتێبەكەدا. كتێبەكە لە ساڵی 1977 دەرچوو لە سوێد، ساڵی 1979 سەددام حوسێن هاتە سەر حوكم، هەموو شتێك لە عێراق گۆڕا و كتێبەكەی منیش بووە شتێكی بێمانا!



رووداو: كە لە عێراق بووی چاوت بە سەددام كەوت؟

یان گیو: نەخێر! هەروەك گوتم كابرا نەناسراوبوو، كەس باسینەدەكرد، بەڵام دواتر ئەوەی ئەو كردی دژی میللەتی خۆی و ناوچەكە هیچ كەسێك نەیكردووە. لەكتێبەكەدا باسی ئەوەم كردووە كە تەنیا شەڕێكی گەورە دەتوانێ ئەو پێشكەوتنەی عێراق تێكبدات، هەر كە سەددام هاتە سەر حوكم دەستبەجێ دژایەتی ئێرانی كرد و ئەو شەڕە درێژەی هەڵگیرساند.



رووداو: بەڵام خۆت گوتت كتێبەكەت بووە شتێكی بێمانا!

یان گیو: پێشتریش گوتوومە ئەو كتێبە بۆی هەیە فڕێبدرێتە زبڵخانەی مێژووەوە!



رووداو: دوو هەفتە لەمەوبەر بابەتێكت لە رۆژنامەی (ئەفتۆنبڵادت) بڵاوكردەوە دەربارەی راوەدوونانی كورد لە ساڵانی هەشتاكاندا لەلایەن پۆلیسی نهێنی سویدیەوە دوای كوشتنی ئۆلف پالمە، لەبەرچی دیسان ئەو بابەتە؟

یان گیو: لەبەرئەوەی لەم دواییەدا رۆژنامەنووسێك بەناوی ئان ماری ئۆسهێدن كتێبێكی دەركرد دەربارەی هانز هۆلمەر، سەرۆكی دەزگای پۆلیسی نهێنی سویدی لە ساڵانی هەشتاكان. ئان ماری لە كتێبەكەدا هەوڵدەدات نامووسی هانز هۆلمەر رزگاربكات لە مەسەلەی هەڵمەتی راوەدوونانی كورد لەلایەن ئەو پیاوەوە كە گوایە راست بووە، ئەمەش كارێكی زۆر گێلانەیە كە ئەو رۆژنامەنووسە خۆی خستووەتە ناویەوە، چونكە ئەمڕۆ كەس نییە باوەڕ بەوە بكات كە هانز هۆلمەر راستبووە.



لەوانەیە كتێبەكەم فڕێبدرێتە زبڵخانەی مێژووەوە

رووداو: راوەدوونانی كورد لە چییەوە هات؟

یان گیو: لەنێوەڕاستی هەشتاكاندا، پێش كوشتنی ئۆلف پالمە، دوو پۆلیسی نهێنی كوردی سویدی كوژران، بكوژەكان گیران و دادگاییكران، بەڵام پۆلیسی نهێنی دەستیانكرد بە بەدواداچوون لەسەر چەند كوردێك كە سەر بە پارتی كرێكاران PKK بوون و لەگەڵ هاوڕێیەكانیان كە گوایە ئەوانیش دەستیان هەبووە لەو تاوانەدا، پۆلیسی نهێنی داوای لە حكومەت كرد كە ئەو كارە بە شتێكی سیاسی لەقەڵەم بدەن، داواكەیان قبووڵكرا، 9 كەسی كوردی دانیشتووی دەوروبەری ستۆكهۆلم خرانە ژێر چاودێرییەوە، بە نهێنی گوێ لە تەلەفۆنەكانیان دەگیرا كە نایاسایی بوو ئێستاش هەمان شێواز بەكاردێت، بەكورتی ئەو كەسانە بە تێرۆریست لەقەڵەمدران و دەبووایە هەموو رۆژێك لە بنكەی پۆلیسی نزیكی ماڵەكانیان خۆیان پێشانبدەن. لەوكاتەدا پرۆگرامێكم هەبوو لە تەلەڤزیۆن بەناوی گۆڤاری تۆماركراو، 4 ئەلقەی ئەو پڕۆگرامەو كاتێكی زۆرم بۆ ئەو مەسەلەیە تەرخانكرد، تێیدا دژی هەڵوێستی حكومەت و پۆلیسی نهێنی بووم دەرحەق بەو كوردانە. چاوپێكەوتنم لەگەڵ چەند وەزیرێك كرد و توانیم رای گشتی سویدی كۆبكەمەوە بۆ ئەو مەسەلەیە، لەكۆتاییدا وازیان لەوكەسانە هێنا. بەڵام كە پالمە كوژرا، هانز هۆلمەر دووبارە دەستیكردەوە بە راوەدوونانی كورد، بەڵام ئەمجارەیان بەشێوەیەكی چڕتر، ئەوجارەیان میدیای سوێدی بووە دووبەش، بەشێكیان دژی ئەو كارەبوون، من لەگەڵ رۆژنامەی (ئەفتۆنبلادت) و بەرنامەكەم لە تەلەڤزیۆن، بەشەكەی دیكەیان رۆژنامەی (ئێكسپرێس) و بەرنامەیەكی تەلەڤزیۆن، لە ستۆكهۆلم پێیانوابوو پۆلیسی نهێنی راستن. شەڕێكی راگەیاندن بەرپابوو لەنێوان ستۆكهۆلم و شاری مالمۆ، لە ستۆكهۆلم هانز هۆلمەر بەرز راگیراو بە كابرایەكی زۆر ژیر و زانا نێودەبرا، لە مالمۆش من ئەو دژایەتییەم بەڕێوەدەبرد و ئەو كابرایەم پێ كەسێكی شێت بوو. لەكۆتاییدا من براوە بووم، هانز هۆلمەر لەكارەكەی دوورخرایەوە و خەڵكی دیكە هاتنە جێگەی ئەو، راونانی كوردیان وەستاند و گومانلێكراوێكی سویدییان دۆزییەوە كە ناوی كریستەر پێتەرسۆن بوو.



رووداو: لە وتارەكەتدا بە شانازییەوە دەڵێی ئەوە یەكێكبوو لە دەستكەوتە هەرە گەورەكانت لە كاری رۆژنامەوانیتدا؟

یان گیو: بەڵێ! وابزانم ئەوەیان گرنگترە من بە كوردەوە ببەستێتەوە لەوەی كە باسی شایی و سەمای خەڵكی كوردم كردبوو لە 1975 بەبۆنەی (ئاشتی و ئۆتۆنۆمی)، من چیم بكردبایە؟ ئەوەی بەچاوی خۆم دیتم نووسیم، دیارنەبوو كە كورد و عێراق وا خراپیان بەسەردێت.

رووداو: تۆ وەك رۆژنامەنووسێك كە هەردەم ئاگاداری رووداوكانی ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بووی، كەی بە كارەساتی هەڵەبجەت زانی؟

یان گیو: لەوكاتەدا هەواڵە ناوخۆییەكانی عێراق گرنگ نەبوون بۆ ئەوروپا، بەڵكو هەواڵەكانی جەنگی نێوان عێراق و ئێران باوبوو، هەر كە شەڕ راگیرا، هەواڵەكانی ناوەوەی عێراق بوونە جێگەی بایەخ، ئەوكاتە هەڵەبجە ناوی هات، زۆری نەخایاند شەڕی كوێت دەستیپێكرد، دووبارە هەڵەبجە بزربووەوە، هەڵەبجە كەوتە بن سێبەری دوو شەڕی گەورە.

رووداو: باسی دامەزراندنی گرووپی فەلەستینت كرد لە نێوەڕاستی حەفتاكاندا، لەبەرچی مەسەلەی فەلەستین هەردەم گەورەتر بووە لە مەسەلەی كورد كە مەسەلەی چارەنووسی زیاتر لە چل ملیۆن كەسە لەجیهاندا؟

یان گیو: لەبەرئەوەی مەسەلەی فەلەستین پەیوەندییەكی راستەوخۆی هەیە لەگەڵ مێژووی ئەوروپادا، جولەكەكانی ئێمە، ئەوانەی لە ئەوروپا تووشی لەنێوچوون بوون بەدەستی هیتلەر، دواتر بڕیاردرا لە وڵاتێك نیشتەجێ بكرێن و وڵاتی خۆیان دابمەزرێنن، ئەویش فەلەستین بوو.

هەڵەبجە كەوتە بن سێبەری دوو شەڕی گەورە

رووداو: كەی مەسەلەی كورد وا گەورە دەبێت؟

یان گیو: كە هەرێمی كوردستانی عێراق سەربەخۆیی خۆی راگەیاند! ئەوە كاریگەری و كاردانەوەیەكی زۆری دەبێت لەسەر وڵاتەكانی دراوسێ و لەهەموو ناوچەكەدا، دواتریش لەهەموو جیهاندا باس دەبێتە باسی كورد.



رووداو: پێتوایە هەرێمی كوردستان دەتوانێ ببێتە دەوڵەتێكی سەربەخۆ؟

یان گیو: بەڵێ! هەرێمی كوردستان حكومەت و پەرلەمان و زۆربەی داوودەزگا گرنگەكانی تایبەت بەخۆی هەیە، خاوەنی سیاسەتی دەرەوەی تایبەت بەخۆیەتی، لەهەمووی گرنگتریش خاوەنی ئابوورییەكی باشە كە دەتوانێ دوای جیابوونەوەی لە عێراق زیاتر پەرەی پێبدات.

رووداو: ئێستا كاتێكی گونجاوە بۆ راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ؟

یان گیو: وابزانم ئەمە گەورەترین پرسیارە كە ئێوە ئێستا لەنێو خۆتان دەیكەن.لەبەرئەوەی هەرێمی كوردستان لەپراكتیكدا وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆیە، بۆیە هیچ پێویست نییە بیخەنە قاڵبی فەرمیبوون تاوەكو ئەوكاتەی بەتەواوی دڵنیا دەبن ئەو كارە سەردەكەوێت، دوور نییە عێراق لەخۆیەوە پارچە پارچە ببێ، عێراق وڵاتێكی دەستكردە، ئینگلیزەكان لەساڵی 1919 دروستیانكردووە، ئەوكاتە سێ ویلایەتی عوسمانییان لەیەكترداوە. كوردی عێراق لە بارێكی زۆر بەهێزدان، بە بۆچوونی من پێویست نییە پەلە بكەن لەو كارەدا، لەجیاتی ئەوە هەوڵبدەن كەركووك بگەڕێننەوە و زۆرترین دۆست لە دونیا بۆخۆتان پەیدا بكەن، بەغدا بە هیچ شێوەیەك ناتوانێ جارێكی دیكە پەلاماری كوردستان بداتەوە، سوپای عێراق هەرگیز دووبارە لە كوردستان نابینرێتەوە. هەرێمی كوردستانی عێراق دەبێتە دەوڵەت، كەواتە واباشترە ئێستا خەریكبن پاڵپشتی نێودەوڵەتی بۆ راگەیاندنی دەوڵەت بەدەستبێنن.

رووداو: بیستووتە كە سوپای توركیا و ئێران رۆژانە گوندو دێهاتەكانی هەرێمی كوردستان بۆردوومان دەكەن؟

یان گیو: بەڵی ئاگادارم.


رووداو: بەڵام ئەو هەواڵانە لە كەناڵە سوێدیەكانەوە بڵاونابنەوە، لە رۆژنامەكانیش نییە، تۆ لەكوێوە ئەو شتانە دەزانی؟

یان گیو: لە شوێنی تایبەتەوە ئەو هەواڵانە وەردەگرم، چونكە خۆم هەردەم بەدوای هەواڵی ئەو ناوچەیەوەم.



رووداو: تۆ كە شارەزای بواری راگەیاندنی، پێتوایە خەتای كێیە ئەو هەواڵانە ناگەنە تەلەڤزیۆنەكانی سوید و ئەوروپا؟

یان گیو: راگەیاندنی هەرێمی كوردستان و تەلەڤزیۆنەكانی هەرێمی كوردستان پێویستە لە شوێنی رووداو بن و هەواڵەكان بە وێنەوە بۆ ئەوروپا بنێرن، بۆ نموونە ئەگەر ئەو هەواڵانە بگەنە تەلەڤزیۆنەكانی سوید بێگومان بڵاویاندەكەنەوە، هەر هەواڵێك تەقینەوە و بۆمب و كوشتن و هەڵاتنی تێدابێ دەمودەست بڵاودەكرێتەوە.

رووداو: سەلاحەددینی ئەیوبی یەكێكە لە كەسایەتییە سەرەكیەكانت لە رۆمانی (ئاڕن، سوارچاكەكەی پەرستگە)، زۆركەس لە كوردستان دەڵێن ئەگەر سەلاحەدین خەریكی كوردایەتی بووایە لەجیاتی ئەوەی شەڕ بۆ ئیسلام بكات، لەوانەیە لەوكاتەوە ببواینە خاوەنی دەوڵەت؟

یان گیو: ئەوە راست نییە، سەلیبیەكان هاتبوون هەموو ناوچەكە داگیربكەن، بە كورد و عەرەب و هەموو ئەوانەی دیكەوە، كەواتە بەرەنگاربوونەوەیان پێویستی بە هێزێكی گەورەی یەكگرتوو هەبووە، ئەو هێزەش لە ژێر ئاڵای ئیسلامدا بوو.

سوپای عێراق هەرگیز دووبارە لە كوردستان نابینرێتەوە



رووداو: برادەری كوردت هەیە؟
یان گیو: بەڵێ برادەری كوردم هەن و زوو زوو دەیانبینم.

رووداو: ئەی ئاگاداری ئەدەبی كوردیت، شتی كوردیت خوێندووەتەوە؟

یان گیو: بێگومان، زۆر شتی كوردیم خوێندووەتەوە، تەنانەت كە كتێبخانەی كوردی دامەزرا زۆر خۆشحاڵبووم و پارەیەكی باشم پێشكەشكرد.




هەڤپەیڤین: دارا هەولێری

وتاری سیاسی

  • 
    بەیاننامەی پارتی سەربەستیی کوردستان لە پێوەندی بە ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ، و ڕووداوەکانی دوزخورماتووی باشوری کوردستان

      ڕزگاری شنگاڵ. خەڵکی هەردەم خۆراگرو تێکۆشەری کوردستان. ڕێکەوتی ١٣ / ١١ / ٢٠١٥ مزگێنی ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ لە لایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە لە پرێس کۆنفرانسێکدا ڕاگەیاندرا. کە بە بەشداری دەیانهەزار لە پێشمەرگەکانی کوردستان و بە سەر پەرەستی بەڕێز مەسعود بارزانی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان و سەرۆکی هەرێمی کوردستان، و هەروەها بە بەشداری فرۆکەکانی هاویەیمانی شەری دژی داعش، و هێزەکانی پێکاکا و یەپەگە بەشداریان تێیدا هەبووە. هەواڵی ڕزگاربوونی شنگاڵ هەموو کوردێکی خەمخۆری نیشتیمانی لە هەر قوژبنێکی جیهانداخۆشحاڵکرد. بەو بۆنەوە وەک پارتی سەربەستیی کوردستان پیرۆزبایی بە دەستهێنانەوەی ئەو شارە ...

مافی مرۆڤ

    
  • هیچ کەس ولایەنێک ناتوانێ تاوانبارانی جینۆساید بەرەڵا بکات

    لەمێژە هەوڵەکان بۆ بەرەڵاکردنی تاوانباری ئەنفال سوڵتان هاشم  لە ئارادایە ،بەلام بەهۆی فشارەکانی  کەسو کاری قوربانیان جینۆساید و چین و توێژەکانی تری عیراقەوە  سەرکەوتوو نەبوە. وا جارێکی تر دەنگۆی بەرەڵا کردنەکەی  دەبیستین لە میدیاکانی راگەیاندنەوە گوایە ئەمجارە  جەند کەس و لایەنێک  لەهەوڵدان بۆ بەردانی ئەم تاوانبارە ئەویش بەپێی ڕیکەوتن و مامەڵەیەکی سایسیە  بۆ ئازاد کردنی شاری موسڵ . ئەم کارە نارەوایە  هەرچۆنێک بێت دژ بە هەموو پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ و پێشێلکاریەکی زەقی یاسا و دادوەریە،لەگەڵ ئەوەشدا &n ...

بابه‌تی هونه‌ری

    
  • له‌ قه‌سابخانه‌وه‌ بۆ باره‌گا, هه‌ژێن

    له قه سابخانه وه بۆ باره گاهه ژێن03.04.2009تۆ هاتی و دڵم کرده سفره بۆتتۆ ناوه خت هاتی و سفره م خاڵی بووله به رده مت راکشام و وتم “ها سه رم ببڕه ”تۆ ناوه خت هاتی و ئه لبومێکی ته مه ندرێژم بۆت کرده وه نه مزانی ناوه خت ده ڕۆی و وێنه کانت گشت ڕه شده که یته وه تۆ ناوه خت له په نجه ره وه هاتی,به ڵام کچه دراوسێکه مان له ده رگه وه ماچی بۆ هه ڵدامبیست و هه شت ساڵ له مه وبه ربه ر له کۆچی ناخواسته ی خۆیساڵێ به ر له پێشمه رگکه وتنملێی پرسیم “تۆ چیت”که چی تۆ دوو ڕۆژ له مه وبه ربۆت نووسیم “تۆ سه گیت”پێم سه یر بوو، تازه زانیوه ته من به ڕه ڵام وه ك سه گئه و به ...